Budama

Yaşlı, kuru, zayıf, hasta yada bitkinin gelişimini engelleyecek biçimde oluşan bölümlerinin kesilerek ayıklanmasına, bitkiden ayrılmasına budama denir. Bitkiler çok çeşitli nedenlerle budanabilir. Örneğin meyve ağaçları meyve verimini artırmak ve bitkinin sağlıklı bir biçimde yetişmesini sağlamak için düzenli olarak budanır. Dış mekanda kullanılan süs bitkileri de budanarak çok dallanmaları yada gereğinden fazla büyümeleri engellenir. Bu tür bitkilere budama yoluyla çeşitli biçimler verilebilir. Çiçekli bitkilerde budama bitkinin formunu istenilen biçimde oluşturmamızın dışında çiçek verimini de artırır. Ayrıca bütün bitkilerin yaşlılık, hastalık gibi nedenlerle çürümeye başlayan dalları bitki yada çevresi için tehlikeli olmalarını önlemek amacıyla kesilebilir. Kavak, söğüt gibi yüksek ağaçların trafiğe, elektrik tellerine ve gün ışığına engel olan dalları da budanır.

Budamanın Amaçları:

-Süs bitkilerinde fizyolojik dengeyi kısa zamanda oluşturmak ve korumak,

-Yolların görüş alanını engelleyen dalları ağaçtan uzaklaştırmak,

-Kurumuş, hastalıklı, kırılmış, birbirini zedeleyip gölgeleyebilecek çapraz şekilde birbirinin üzerine binmiş, aşağıdan çıkmış, baş aşağı sarkmış, simetrisi bozuk, ağacın dengesini bozan, zayıf olan dar açılı dalları kesmek,

-Değişik şekiller verilerek bitkilerin güzel bir görünüm kazanmasını sağlamak,

-Bitkilerde karbon asimilasyonunu (özümleme) artırmak amacıyla ışığın ağaçların iç kısımlarına daha iyi girmesini sağlamak ve yaprak yüzeylerini artırmak,

-Gövde üzerinde ana dalların sayılarını ve dağılışlarını düzenleyerek ağaçların sağlam, düzenli ve dengeli taç oluşturmalarını sağlamak,

-Değişik şekiller verilerek bitkilerin güzel bir görünüm kazanmasını sağlamak,

Kısaca budamada temel amaç, bitki kalitesi ile çiçek kalite ve verimlerini artırmaktır. Uygun açıya dikkat ederek budama ile bitkinin habitusu oluşturulur. Uygun açı pratikte, 10 u 10 geçe şeklinde tanımlanabilir. Dar açı ile de geniş açı ile de budama yapılmamalıdır. Dar açılı budamalarda ise ağacın iki gövdesi varmış gibi görünürken özellikle gövdesi gevrek olan ağaçlarda geniş açı ile budama yapılırsa, şiddetli bir rüzgarda dalları kırılacaktır. Budamaya başlamadan önce bitkinin doğal habitusunun nasıl olduğu bilinmeli, bitkiye nasıl bir form kazandırmak istenildiği belirlenmelidir. Ağacın boyu üçe bölünür. Bitki boyunun 1/3 ü gövdeye,2/3 ü taç kısmına ayrılarak budama yapılmalıdır. Ancak bu bölümlendirme ibrelilerde ve pul yapraklılarda uygulanmamalıdır.

Süs bitkilerinin budama: Zamanı türlere göre değişiklik gösterebilir. Budama için genellikle bitkilerin uyku halinde olduğu ve belli şartlar oluşunca gelişme yeteneğinde olma durumları dikkate alınarak budama zamanı belirlenmelidir. Erken budama yapılmamalıdır. Özellikle iklimin ılık geçtiği bölgelerde yapılan erken budama sonrası sürgün veren ama pişkinleşmeyen filizler, olabilecek donlardan etkilenir. Bitkide geriye doğru ölüm başlayabilir.

Yaprağını döken türlerde budama: Ana mevsimi kış sonudur. Ancak büyüme döneminde çiçek açan türlerde (süs kirazı türleri, süs elması türleri, yalancı akasya, erguvan vb.) çiçeklenmenin geçtiği dönemlerde yani geç İlkbaharda budama yapılmalı, kanama özelliği olan türde ise (akçaağaç,ceviz, huş ,karaağaç türleri vb.) özsu basıncının düşük olduğu Sonbahar aylarının tercih edilmesi gerekir. Gövde üzerinde yapılacak işlemlerin amacı, dalsız gövdenin oluşturulması ve tepe tacının yükseltilmesidir. Fidanlar, dikimden itibaren genellikle aşağıdan itibaren yoğun dallanmalı bir gelişim gösterir. Ancak bu dalların hiçbiri gelecekte tepe tacını oluşturacak dallar değildir. Bu nedenle gövde üzerindeki bir dal katının en alttan itibaren budanması gerekir.

Iğne yapraklı ağaçlarda kuru budama (kuru dalların kesilmesi):Yılın her mevsiminde yapılabilir. Ancak yeşil budama (yaş dalların budanması) vejetasyon mevsimi dışında yani sonbahar veya kış mevsiminde yapılmalıdır. Bu durumda vejetasyon mevsiminin başlaması ile yara yerinin kapanması daha kolay olur, yara yüzeyinden özsuyu ve reçine akışı en az düzeyde gerçekleşir. Ayrıca mantar enfeksiyonlarının ve kabuk böceği üremesinin önüne geçilir.

Bütün çiçek veren çalı türleri ve bodur ağaçlar çiçeklenme dönemi sonrası budanır. Erken ilkbaharda yapılan budama bu türlerin o yıl çiçek vermesini engeller. Yazın veya sonbaharda çiçek açan oya ağacı gibi türlerde ise budama, ağaçlar sürmeden kışın veya erken ilkbaharda yapılmalıdır. Aksi hâlde o yıl açacak çiçeklerin tomurcukları da budamada alınmış olur ve ağaç o yıl çiçek açmaz. Çit bitkilerinde biçimli bir çit elde etmek için yılda 2 veya 3 defa budama yapılması gerekir.